In deze editie van PhD Stories van de Erasmus School of History, Culture and Communication (ESHCC) spreken we met dr. Yongjian Groenendijk-Li over zijn onderzoek naar Chinese gepensioneerden die, als ware 鈥渢rekvogels鈥, tussen steden en seizoenen migreren. Zijn werk laat zien hoe deze ouderen digitale platforms gebruiken om in contact te blijven, kennis te delen en een geheel nieuw beeld te schetsen van wat het betekent om ouder te worden in de 21e eeuw.
Wanneer grootouders influencers worden
Wat als je opa niet zou worstelen met zijn smartphone, maar juist online lessen zou geven aan duizenden volgers? Op 25 september 2025 verdedigde Yongjian Groenendijk-Li zijn proefschrift aan de Erasmus School of History, Culture and Communication, waarin hij een verrassend nieuw licht werpt op ouder worden in het digitale tijdperk. Hij onderzocht een groep Chinese gepensioneerden die zichzelf Houniao noemen 鈥 letterlijk: 鈥渢rekvogels鈥. Elke winter trekken ze naar het warme zuiden van China en in de zomer keren ze terug naar de koelere noordelijke steden. Maar hun migratie is niet alleen fysiek. Via platforms als WeChat en Douyin (de Chinese versie van TikTok) cre毛ren deze ouderen digitale buurten, delen ze kennis en bouwen ze gemeenschappen die vloeiend bewegen tussen de online en offline wereld.
Van een simpele vraag naar digitale vleugels
De kern van Yongjians onderzoek begon met een ogenschijnlijk eenvoudige vraag: hoe gebruiken ouderen digitale technologie om met elkaar in contact te blijven, ondanks fysieke afstand? Al snel bleek dat het om veel meer ging dan alleen communicatie. 鈥淚k realiseerde me dat het niet draait om aanpassing,鈥 vertelt hij. 鈥凄别ze gepensioneerden volgen niet de regels van jongere generaties 鈥 ze schrijven hun eigen regels. Smartphones zijn hun digitale vleugels geworden, waarmee ze op meerdere plekken tegelijk aanwezig kunnen zijn.鈥
In plaats van technologie te zien als iets wat ze moeten leren van hun kinderen, leren de Houniao van elkaar. Ze vormen horizontale netwerken van kennisdeling, waarin iedereen leraar 茅n leerling kan zijn.
Speurwerk in drie werelden
Om dit fenomeen te doorgronden, combineerde Yongjian uiteenlopende onderzoeksmethoden. Hij analyseerde twintig jaar aan krantenartikelen over oudere migranten, bracht drie maanden door in Sanya 鈥 ook wel het 鈥淐hinese Florida鈥 genoemd 鈥 waar hij met gepensioneerden meedeed aan ochtendoefeningen en deelnam aan hun WeChat-groepen, en hij dook in honderden Douyin-video鈥檚 waarin ouderen hun eigen verhalen vertellen. 鈥淗et voelde alsof ik detectivewerk deed in drie werelden tegelijk,鈥 herinnert hij zich. 鈥淓tnografie, digitale antropologie en media-analyse kwamen allemaal samen.鈥
De regels van het ouder worden herschrijven
Uit dat onderzoek kwamen twee opvallende inzichten naar voren. Ten eerste zijn deze ouderen geen passieve gebruikers die met moeite leren omgaan met technologie, maar juist actieve vernieuwers die elkaar de weg wijzen in de digitale wereld. En ten tweede ontwikkelen ze een nieuwe manier van aanwezig zijn die Yongjian 鈥mediated nearby鈥 noemt 鈥 tegelijkertijd dichtbij en ver weg, verbonden met meerdere plekken tegelijk.
鈥淶e kiezen niet tussen thuisblijven of verhuizen,鈥 legt hij uit. 鈥淶e gebruiken digitale technologie om nieuwe vormen van mobiliteit en verbondenheid te cre毛ren. Ze hebben het ouder worden als het ware 鈥榞ehackt鈥.鈥
Een blik op de toekomst van ouder worden
De betekenis van dit onderzoek reikt veel verder dan China. Tegen 2050 zal wereldwijd 茅茅n op de vier mensen ouder zijn dan zestig. Als steden en technologie毛n blijven uitgaan van het idee dat ouderen traag, kwetsbaar of immobiel zijn, dan lopen we generaties achter, waarschuwt Yongjian.
鈥凄别 Houniao laten zien dat ouder worden ook kan betekenen: blijven ontdekken, blijven bewegen, blijven leren,鈥 zegt hij. 鈥淶e laten zien dat technologie niet per se afstand schept, maar juist gemeenschap kan cre毛ren. Iedereen die van plan is ooit ouder te worden 鈥 en dat zijn we allemaal 鈥 kan iets van hen leren.鈥
Het moment waarop alles kantelde
Het promotietraject veranderde ook Yongjians eigen kijk op de wereld. Aanvankelijk dacht hij te onderzoeken hoe technologie kwetsbare ouderen kon ondersteunen, maar hij ontdekte juist een gemeenschap van vernieuwers die jonge mensen regelmatig voorbijstreefden.
Een moment zal hem altijd bijblijven: een 80-jarige deelnemer liet hem zien hoe je een videogesprek maakt via WeChat. 鈥淒at was een keerpunt,鈥 vertelt hij. 鈥淚k besefte dat ik niet 鈥榦nderzoeksobjecten鈥 bestudeerde, maar leraren had gevonden. Het moeilijkste deel van mijn promotie was mijn eigen vooroordelen over ouder worden afleren.鈥
Ge茂nspireerd door boeken, muziek en humor
Naast zijn veldwerk vond Yongjian inspiratie op onverwachte plekken. Virginia Woolfs The Waves 鈥 met de zin 鈥業 am rooted, but I flow鈥 鈥 vatte voor hem perfect de ervaring van de Houniao samen. Margaret Atwoods tijdloze romans hielpen hem nadenken over aanwezigheid over afstand heen.
Muziek speelde ook een grote rol: van Pia Douwes鈥 鈥淢ijn leven is van mij鈥 en Paul de Leeuws 鈥溾檏 Heb je lief鈥 tot 鈥淎苍驳别濒蝉鈥 van Robbie Williams en zelfs de luchtige BBC-sitcom Miranda. 鈥淒ie nummers herinnerden me eraan hoe belangrijk betekenis, liefde, mededogen en moed zijn in alledaagse momenten,鈥 zegt hij met een glimlach.
Van campus naar zorgpraktijk
Na zijn promotie kiest Yongjian niet voor een academische loopbaan, maar voor de praktijk. Hij start een opleiding tot verpleegkundige geestelijke gezondheidszorg bij de Parnassia Groep. Zijn onderzoek naar hoe mensen veerkracht opbouwen door verbinding inspireerde hem om dat proces van dichtbij te willen ondersteunen.
鈥淥nderzoek leerde me hoe mensen kracht putten uit relaties,鈥 vertelt hij. 鈥淣u wil ik die inzichten toepassen in de zorg, waar ik anderen direct kan helpen om die kracht te vinden.鈥
鈥淲ees de verteller van je eigen leven鈥
Gevraagd naar de boodschap die hij het publiek wil meegeven, hoeft Yongjian niet lang na te denken:
鈥淏e the narrator of your own life stories, and live your life to the fullest.鈥
- Onderzoeker
- Meer informatie
Promovendus: dr. Yongjian Groenendijk-Li
Titel proefschrift: Migratory Birds in the Digital Age: Digital Place-making, Narrative, and Identity of Chinese Ageing Houniao Migrants
Datum promotie: 25 september 2025
Afdeling: Media and Communication, ESHCC
